Podział majątku wspólnego

Katarzyna Skoczylas 13 paź 2023 • [rt_reading_time] min czytania

Podział majątku wspólnego to temat, który spędza sen z powiek niemalże każdemu, kto planuje rozwód lub właśnie się rozwodzi. Nie dość że są to kwestie złożone pod kątem prawnym to zazwyczaj towarzyszy im wiele emocji. Co o podziale majątku należy wiedzieć planując rozwód?

Czym jest podział majątku?

Po zawarciu małżeństwa, o ile strony w drodze umowy małżeńskiej nie postanowiły inaczej, powstaje wspólność majątkowa małżeńska. Oznacza to, że mienie nabywane przez małżonków w czasie trwania małżeństwa tworzy majątek wspólny. W jego skład mogą wchodzić zarówno rzeczy ruchome, nieruchomości a także prawa. 

Do majątku wspólnego, w bardzo dużym skrócie i uproszczeniu, zalicza się dochody z pracy zarobkowej, dochody z tytułu najmu lub dzierżawy albo te powstałe w wyniku innych aktywności gospodarczych małżonków. 

Do majątku wspólnego nie wchodzą natomiast rzeczy i prawa nabyte przez jednego z małżonków w drodze darowizny lub dziedziczenia a także rzeczy osobiste.

W przypadku małżeństw, w którym nie doszło do zawarcia intercyzy, każdy z małżonków ma równy udział w majątku wspólnym. Oznacza to, że każdy z małżonków jest właścicielem połowy majątku nabytego w trakcie trwania małżeństwa i co do zasady po rozwodzie lub separacji powinien swoją połówkę otrzymać.

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku. Warunkiem koniecznym do dokonania podziału majątku jest ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność majątkowa małżeńska może ustać z mocy prawa (w tym w przypadku orzeczenia rozwodu) lub z woli małżonków w czasie trwania małżeństw. Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej konieczny jest podział majątku wspólnego, który został zgromadzony w czasie trwania tej wspólności.

Podział majątku przed czy po rozwodzie

Warunkiem koniecznym do dokonania podziału majątku jest ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku. Wspólność ustaje w drodze orzeczenia rozwodu lub w wyniku sporządzenia intercyzy (umowy majątkowej małżeńskiej). W umowie tej strony określają swoje prawa i obowiązki w zakresie posiadanych dóbr. Umowa ta może dotyczyć całości majątku lub tylko wybranej jego części. Podział majątku przed rozwodem jest możliwy, jednak wymaga współpracy i zgodnego działania obu stron. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość uregulowania kwestii majątkowych według indywidualnych ustaleń. W przypadku braku woli porozumienia konieczny będzie podział majątku na drodze postępowania sądowego. Przy sądowym podziale majątku zastosowanie znajdą natomiast regulacje kodeksowe, które nakazują co do zasady podzielić majątek na pół.

Podział majątku przed rozwodem

Majątek może być podzielony na kilka sposobów, w zależności od sytuacji życiowej i preferencji małżonków. Jedną z możliwości jest podział majątku przed rozwodem. W celu dokonania podziału majątku jeszcze przed ustaniem małżeństwa, małżonkowie muszą sporządzić intercyzę. W Polskim systemie prawa umowa małżeńska powinna być sporządzona przed notariuszem. Intercyza kończy ustrój wspólności majątkowej i pozwala dokonać podziału majątku wspólnego. Umowa ta może dotyczyć całości majątku lub tylko wybranej części. W przypadku umownego podziału majątku wspólnego nie jest potrzebna interwencja sądu a strony mogą samodzielnie zdecydować w jaki sposób podzielą majątek. Podział majątku przed rozwodem jest więc możliwy, jednak wymaga współpracy i zgodnego działania obu stron. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość uregulowania kwestii majątkowych według indywidualnych ustaleń bez oczekiwania na kolejne terminy rozpraw. 

W przypadku braku woli porozumienia konieczny będzie podział majątku na drodze postępowania sądowego.

Podział majątku po i w trakcje rozwodu rozwodzie

Strony mogą także złożyć wniosek o podział majątku w pozwie rozwodowym. Sąd pozostawi jednak wniosek bez rozpoznania, jeśli podział majątku nadmiernie wydłuży sprawę rozwodową. Z uwagi na fakt, że podział majątku bywa zawiły i skomplikowany, sądy często nie orzekają o podziale majątku wspólnego w ramach spraw rozwodowych (wyjątkami są sytuacje, kiedy strony dokładnie wiedzą, jak chcą podzielić majątek i są w tym zakresie zgodne). W takiej sytuacji małżonkowie zmuszeni są prowadzić osobne postępowanie sądowe w przedmiocie podziału majątku wspólnego. W postępowaniu o podział majątku wspólnego należy w pierwszej kolejności ustalić wszystkie składniki majątku wspólnego oraz ich wartość. W dalszej kolejności sąd dokonuje podziału tego majątku. Jeśli strony nie wnioskowały o ustalenie nierównych udziałów, sąd podzieli majątek po równo. Wszystko brzmi prosto, jednak w przypadku sporu pomiędzy byłymi już małżonkami, sprawy o podział majątku mogą ciągną się latami. Problematyczne bywa ustalenie składników wchodzących w skład majątku wspólnego, ich wartość oraz wielkości udziałów.

Czy potrzebny jest adwokat w sprawie o podział majątku?

Udział adwokata w sprawie o podział majątku nie jest obowiązkowy. Strona może samodzielnie przeprowadzić całe postępowanie. Z mojego doświadczenia wynika jednak, że podział majątku jest najbardziej skomplikowanym elementem rozwodu. Sprawy tego typu są złożone pod kątem prawnym, nierzadko ciągną się przez wiele lat, a emocje w nich sięgają zenitu.

Ustanowienie pełnomocnika, skorzystanie z pomocy doświadczonego adwokata od spraw rodzinnych, jest wskazane zwłaszcza w sytuacji, kiedy druga strona korzysta z pomocy profesjonalisty. Zawiłość spraw o podział majątku przemawia za tym, żeby w takim przypadku  zdecydować się na pomoc fachowca i nie narażać swojego interesu na negatywne skutki z powodu nieznajomości przepisów prawa. Niezłożenie w terminie odpowiednich wniosków procesowych oraz dowodów może prowadzić do nieodwracalnych strat finansowych. 

Ponadto ustanawiając pełnomocnika strona nie musi brać osobiście udziału w postępowaniu, co często bywa wygodne z uwagi na napięte relacje z byłym małżonkiem. 

Jeżeli mają Państwo pytania dotyczące podziału majątku wspólnego, serdecznie zapraszam do kontaktu. Postaram się rozwiać wszelkie Państwa wątpliwości.